Thượng Hải (I)

Đông Phương Minh Châu (I)

Người Trung Quốc thường nói, nếu muốn tìm hiểu lịch sử 2 ngàn năm của Trung Hoa, nên viếng thăm thành Tây An; tìm hiểu 500 năm, nên tới Bắc Kinh; còn 100 năm, nên đến Thượng Hải. Có lẽ cần bổ sung: muốn “mục sở thị” sự phát triển chóng mặt của nền kinh tế tại một số đô thị lớn của Trung Quốc trong vòng 2-3 thập niên trở lại đây, nhất thiết phải du ngoạn Thượng Hải, niềm tự hào của xứ sở lớn nhất hành tinh này!

Thượng Hải, thành phố “trên biển” (theo nghĩa tên gọi của nó), là một vùng đất thật đặc biệt. Nằm bên cửa sông Dương Tử, đoạn đổ ra Thái Bình Dương, là đô thị hiện đại và lớn nhất Trung Quốc với dân số gần 19 triệu dân, Thượng Hải được xem là thủ đô kinh tế của Đại lục.Montage of Shanghai

Hải cảng tại đây thuộc loại sầm uất nhất thế giới, hơn cả cảng Singapore và Rotterdam (Hòa Lan). Ấy vậy mà, trong những năm tháng đau thương cách đây hơn một thế kỷ rưỡi, khi bị các thế lực ngoại bang xâu xé, khi nhiều nơi treo tấm biển mạ lỵ “Cấm chó và người Hoa” và dân Trung Quốc bị coi là “con bệnh của Đông Á” (Đông Á bệnh phu), thì Thượng Hải cũng chính là tâm điểm của nỗi nhục nhã ấy.

Còn nhớ, trong bộ phim “Tinh Võ Môn” (Fists of Fury) nổi tiếng, có cảnh Lý Tiểu Long (Bruce Lee) trong vai đệ tử xuất sắc Trần Chân của sư phụ Hoắc Nguyên Giáp tung cước đá vỡ một tấm biển “Cấm chó và người Hoa” như thế – cứ mỗi lần phim được chiếu, tới cảnh này, là lại thu hút những tràng vỗ tay như sấm dậy của khán giả người Hoa mang tinh thần dân tộc trong lòng.

(Hoắc Nguyên Giáp là một nhân vật võ lâm lừng danh của Trung Hoa đầu thế kỷ XX, người sáng lập Tinh Võ Môn tại Thượng Hải, một hiệp hội võ thuật chủ trương tập trung những thanh niên yêu nước trên tinh thần rèn luyện thân thể và tự vệ trước ngoại bang.)

Lần lại những trang sử của thành phố này, cái tên Thượng Hải được xuất hiện vào đời nhà Tống, khi nơi này bắt đầu mang dáng dấp một hải cảng đông đúc. Tuy nhiên, trong nhiều thế kỷ, nơi này vẫn bị coi như một làng chài hẻo lánh, lạc hậu và không có được những kiến trúc thật cổ kính so với phần lớn các thành phố khác của Trung Quốc.

Bù lại, từ lâu đời nay, người dân Thượng Hải có bản tính năng động, dám làm và có khả năng kinh doanh rất tốt, khác với cư dân đa số các đô thành khác ở Trung Quốc, thường chỉ chuộng thi phú, coi thường việc thông thương.

Cho đến đời hoàng đế Càn Long nhà Thanh, Thượng Hải trở thành một cảng quan trọng của khu vực Dương Tử Giang và sông Hoàng Phố. Do vị trí đặc biệt quan trọng của thành phố này bên cửa ngõ Dương Tử Giang, cuối thế kỷ XVIII, các thương gia Anh Quốc đã dùng tàu bè chở thuốc phiện vào tiêu thụ hàng loạt tại Trung Quốc, khiến người Hoa sức cùng lực kiệt và tiền của, vàng bạc trôi nổi ra ngoại quốc.

Đầu thế kỷ XIX, ý thức được mối hiểm họa từ ma túy, triều đình nhà Thanh – khi đó đã vào hồi suy tàn – ban bố nhiều biện pháp kiểm soát và cấm đoán các thương thuyền đến từ nước Anh. Tuy nhiên, với đội chiến thuyền hùng hậu nhất thế giới thời bấy giờ, đế quốc Anh đang ở độ “hoàng kim” đã phát động một cuộc chiến lớn, được sử sách gọi bằng tên “Chiến tranh nha phiến”, rốt cục khiến nhà Thanh đại bại và buộc phải ký “Hiệp ước Nam Kinh” ngày 29-8-1842.

The Bund in Shanghai 1928 Trung Quốc phải cúi đầu chấp nhận nhiều điều kiện rất nhục nhã như cắt nhượng cho Anh mảnh đất Hương Cảng, mở các cửa biển quan trọng nhất cho thương thuyền Anh, Pháp, Bồ Đào Nha… Thượng Hải biến thành một vùng đất nhượng địa: Nam Phố, một khu đất riêng ở bờ Tây con sông Hoàng Phố bị cắt cho Anh, Pháp thành khu vực Tô giới, như một vương quốc dành riêng cho người ngoại quốc mà tại đó, luật pháp Trung Quốc không được áp dụng. (Về sau, sử gọi khái niệm đặc miễn về luật pháp ấy đối công dân nước ngoài, là “lãnh sự tài phán”).

Như thế, từ hậu bán thế kỷ XIX, Thượng Hải bị xâu xé và biến thành đối tượng tranh giành của các cường quốc ngoại bang Anh, Pháp, Bồ Đào Nha, Ý, Nhật, Nga trước sự bất lực của triều đình nhà Thanh. Nơi đây trở thành mảnh đất màu mỡ của tội phạm, với sự xuất hiện của những băng đảng nắm quyền điều hành và bảo kê các sòng bạc, nhà thổ và mọi hoạt động kinh doanh.

Kể từ đó, Bến Thượng Hải (The Bund) bên bờ sông Hoàng Phố đã trở thành một khái niệm, một biểu tượng của Thượng Hải thời loạn lạc, với những cuộc chiến tranh giành lãnh địa đẫm máu của các phe nhóm tội phạm bên cạnh những chuyện tình éo le, những cảnh đời cay đắng. Hình ảnh này, về sau, vào năm 1980, đã được tái dựng trong loạt phim “Bến Thượng Hải” vừa hào hùng, vừa lãng mạn, được liệt vào hàng kinh điển điện ảnh của Hồng Kông với sự thủ diễn của các tài tử Châu Nhuận Phát, Triệu Nhã Chi và Lữ Lương Vỹ, cùng bản nhạc nền “Máu nhuộm bãi Thượng Hải” được cả Châu Á biết đến.

A village on rivers in Shanghai

Hoàng Linh

 

Photos:

  • Montage of various Shanghai images: All CC/PD sources:
  •  File:2012 Pudong.jpg, File:ShanghaiBundpic2.jpgm File:Yu Garden 2.jpg, File:NanjingRoad1.jpg, File:Expo Axis & China Pavilion.jpg
  • The Bund, Shanghai in 1928, showing a view of the World War I Memorial, 1928, Unknown.
  • A village on rivers in Shanghai suburban, China, Oct 2006, by Fanghong
  • Featured Image: Old City of Shanghai will walls and seafront, 17th Century, Dajing Ge Pavillon,  by World Imaging

Trả lời

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s