Trẩy Hội Chùa Hương

Chuyến Hành Hương Về Miền Đất Phật

Một vùng non nước bao la
Rằng đây lạc quốc hay là Đào Nguyên
Hương Sơn là chốn non tiên
Bồng lai mà thấy ở miền nhân gian

Câu ca dao trên đã truyền tụng từ bao đời nay và dường như đã trở thành lời ru của mẹ tự bao giờ khi mô tả cảnh thần tiên của Hương Sơn, nơi đã thu hút bao khách thập phương chảy hội trong những ngày đầu tiên khi chim én báo hiệu Xuân về.

Từ đầu thế kỷ XIX, học giả Phan Huy Chú từng thốt lên “Hội Chùa Hương là hội vui bậc nhất ở cõi trời Nam”. Thắng cảnh chùa Hương như một hòn non bộ bề thế mà tạo hóa đã ban tặng cho mảnh đất, con người nơi đây, thật là chốn sơn thủy hữu tình.

Quần thể di tích chùa Hương gồm nhiều đền, chùa, hang động được chia ra thành nhiều tụ điểm thăm viếng, bắt đầu từ bến Đục đi theo dòng suối Yến vào đền Trình (Ngũ Nhạc linh từ) qua chùa Thiên Trù, động Tiên Sơn, chùa Giải Oan, đền Vân Song, động Hương Tích và hướng thứ hai là đi động Tuyết Sơn, chùa Bảo Đài và động Chùa Cá.

Hội chùa Hương nằm trong địa phận xã Hương Sơn huyện Mỹ Đức tỉnh Hà Tây. Xã Hương Sơn cả thẩy có 6 thôn như Tiên Mai, Phú Yên, Hội Xá, Đục Khê, Yến Vĩ và Hạ Đoạn. Đầu thế kỷ XIX, các thôn này thuộc tổng Phù Lưu Thượng, huyện Hoài An, trấn Sơn Nam Thượng.

Hương Sơn nay là xã lớn nhất của huyện Mỹ Đức, dân số vào khoảng 12.000 người, với diện tích khoảng 30 cây số vuông, chiều dài 6 cây số, chiều ngang 5 cây số, nằm ven bờ sông Đáy, với những dãy núi đá vôi Hương Tích nhấp nhô và những dòng suối chảy men chân núi hòa quyện giữa những cánh đồng màu mỡ trải rộng trông ra châu thổ.

Lễ hội chùa Hương bắt đầu từ thời Lê – Trịnh, khi các cung tần, công chúa đi trẩy hội đã công đức xây dựng chùa. Mùa Xuân 1770, chúa Trịnh Sâm khi trẩy hội đã khắc lên vách đá động Hương Tích dòng chữ “Nam thiên đệ nhất động”, tạm cắt nghĩa là “đệ nhất động dưới trời Nam”. Thắng cảnh chùa Hương như một bức bích họa khổng lồ mà mỗi cảnh quan là một nét chấm phá làm say đắm biết bao lòng người.

Không chỉ vậy, chùa Hương còn có nhiều loại rau quý hiếm như rau sắn, củ mài, bứa… và chẳng thế mà dân gian có câu:

Muốn cho da trắng má hồng
Thì ăn rau sắng củ mài chùa Hương

Chùa Hương đã trở thành đề tài muôn thuở của âm nhạc và thi ca. Nhiều tao nhân mặc khách đến đây vẫn còn để lại bút tích trước cảnh non nước hữu tình. Trong đó phải kể đến chúa Trịnh Sâm, bà chúa thơ nôm Hồ Xuân Hương, tiến sĩ Chu Mạnh Trinh, Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu, nhà thơ Nguyễn Nhược Pháp, Chế Lan Viên và biết bao nhân vật nổi tiếng khác mà trong khuôn khổ chương trình không thể kể hết.

Thủa xưa, hội chùa Hương là tự khai hội và tự đóng hội. Thường là Tết Thượng Nguyên, nhằm vào dịp Rằm tháng Giêng, khách về trẩy hội rất đông và đến khoảng Rằm tháng Ba thì vãn khách.

Ngày nay, hội chùa mở sớm hơn, người ta lấy ngày mồng Sáu tháng Giêng để khai hội. Đây vốn là ngày lễ khai sơn, hay nói một cách khác là  (lễ mở cửa rừng) của người làng Yến Vĩ và Phú Yên.

Trước hết là Lễ mở cửa rừng của làng Yến Vĩ tổ chức ở đền Ngũ Nhạc, xưa, đền thờ sơn thần một tín ngưỡng linh vật. Sau đó có sự hòa nhập với nhân thần để ra đời một vị thần tên là Hùng Lang con ông Hùng An một vị tướng thời Hùng Vương có công dẹp giặc Ân cứu nước.

Còn làng Phú Yên làm lễ mở cửa rừng ở đền Hạ cũng thờ sơn thần. Lễ khai sơn vốn là nghi lễ nông nghiệp của người Việt cổ tạ thần núi, tạ chúa sơn lâm cầu mong một năm làm ăn gặp nhiều may mắn, mưa thuận gió hòa, con người an khang tráng kiện, không bị thú dữ ăn thịt. Nay lễ này còn sót lại ở một số vùng người Mường. Đối với cư dân ở đồng bằng, lễ khai sơn không còn nữa mà thay vào đó là  lễ hạ cây nêu nhằm ngày (mồng Bảy tháng Giêng) kể như để chấm dứt một  tuần vui tết để bắt tay vào mùa làm ăn mới.

Mâm lễ của làng Yến Vĩ dâng sơn thần phải có một cái thủ heo cạo sạch để sống, còn làng Phú Yên là con chó thui, chỉ những khi không kiếm được chó thì thay bằng khúc cổ heo. Đấy là những thứ sơn thần hay ăn. Sau những nghi thức cúng tế, làng Yến Vĩ chọn một cụ ông  (hội đủ những điều kiện như vợ chồng ăn ở hòa thuận, đã từng sinh con ăn mau chóng lớn, rồi cụ ông đó bước vào rừng cầm dao chặt đứt một cành cây, vài sợi dây leo. Trong khi đó bên Làng Phú Yên cũng cử một cụ ông đẹp lão, có kinh nghiệm làm rừng, dùng dao chặt đứt một cành cây rừng. Sau lễ khai sơn, dân chúng hai thôn mới chính thức đi rừng.

Ngày nay, nghi thức mở cửa rừng  đồng nghĩa với mở cửa chùa. Do biến động về địa lý nên đền Trình của chùa Hương, xưa là thuộc đình làng Đục Khê, gần con sông Đáy, nay chuyển vào đền Ngũ Nhạc của thôn Yến Vĩ (nơi diễn ra lễ mở  cửa rừng và có tên gọi mới là đền Trình.

Ngày mồng Sáu tháng Giêng là lễ khai hội và mở đầu bằng lễ dâng hương tưởng nhớ vị tướng của vua Hùng. Sau lễ khai hội, dân  làng Yến Vĩ tổ chức múa rồng ở đền Trình, bơi thuyền múa rồng trên dòng suối Yến.

Sau lễ mở cửa chùa du khách trẩy hội chùa Hương, mà đông nhất là ngày 18 tháng Hai âm lịch. Tương truyền đó là ngày khánh đản Đức Quan Thế Âm nghĩa là ngày sinh của bà Chúa Ba ở chùa Hương.

Lễ Hội chùa Hương kéo dài đến tháng Ba khi cái nắng đầu hè oi ả đã không còn thu hút người lữ khách nữa thì Lễ hội chùa Hương cũng theo đó mà thưa thớt, bóng người vãn dần.

Chùa Hương, sự hội tụ của Thiên – Địa – Nhân đã tạo nên một bức tranh tuyệt hảo, để nếu có ai đó từng đặt chân tới đây thì lại mong ước có lần trở lại, còn những người chưa có dịp thả hồn mình trong cảnh trời đất giao hòa thì thật là: “Không đi lòng những vấn vương…”.

Mùa xuân lại về, trẩy hội chùa Hương đã trở thành một nét đẹp trong văn hóa Việt Nam và để như kết thúc bài giới thiệu về Lễ Hội chùa Hương, Một Giờ Vòng Quanh Thế Giới xin mượn ý thơ lưu bút của một Phật tử để như lời kết về Lễ Hội này:

Nước biếc non xanh đẹp lạ thường
Tín nữ dập dìu khi sáng sớm
Thiện nam nhộn nhịp lúc mờ sương
Đền Trình ghé bến vào dâng lễ
Suối Yến liền đi mới kịp đường
Toàn cảnh như là tranh thuỷ mạc
Tạo nhân cảm hứng dệt vài chương
Vài chương diễn tả cảnh thiên nhiên
Hương Tích đi vào ngỡ cõi tiên
Nhất động Vua xưa còn lưu bút
Nam Thiên Chúa cũ đề thơ liền
Đền Vân Song tới Động Chúa Cả
Sơn Tuyết qua thêm đến Bảo Liên
Nam Hải Quan Âm tu đắc đạo
Thánh Tông ghi khắc tấm gương thiền.

Quang Thành

Trả lời

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s